دستورالعمل فني كاشت گندم آبي و دیم استان گلستان
عملیات آماده سازی بستر بذر
خاك ورزي عميق با زيرشكن
به منظور شكستن لايه هاي متراكم در زير عمق شخم و افزايش ميزان نفوذ پذيري آب در خاك وتهويه مناسب ، زيرشكن زني با استفاده از زيرشكن هاي سه شاخه اي با فاصله 50 سانتي متر ويا دو شاخه اي با فاصله 80 سانتي متر، يك ماه قبل از انحام خاك ورزي اوليه در عمق بين 50-30 سانتي متري خاك با استفاده از تراكتورهاي پرقدرت و يا تراكتورهاي 6 سيلندر در اراضي گندم آبي و يا اراضي با بارندگي ساليانه بيش از 400 ميلي متر مفيد واقع مي شود و مي توان زيرشكني را در رطوبت خاك بين 20-15 درصد يعني همان رطوبت در مرحله شخم انجام داد.
در مناطقي مانند آق قلا ، بندرتركمن ، گنبد فقط در صورت داشتن منابع آبي كافي براي آبياري مي توانند زيرشكن زني نمايند و در اراضي كه خاك آنها كمي شور است اگر آب آبياري مي تواند آبشوئي را درخاك انجام داده و از عمق خاك توسط زهكش هاي نزديك به هم وكم عمق خارج گردد زيرشكن زني مفيد بوده و در غير اين صورت براي اين منطقه توصيه نمي گردد
شخم با گاو آهن برگرداندار
خارج كردن خاك از حالت پيوستگي و سست كردن منطقه نفوذ ريشه و انجام خاك ورزي به منظور نرم كردن لايه سطحي خاك و آماده سازي بستر بذر بوسيله انجام عمليات شخم با گاوآهن برگردان دار صورت مي گيرد. با خرد كردن بقاياي گياهي كشت قبلي بوسيله ساقه خردكن ها و برگردان كردن و مدفون ساختن اين بقايا در خاك ، مواد آلي در خاك پوسيده شده و به خاك باز مي گردد. اين عمليات در رطوبت خاك حدود 20-15 درصد بهترين شرايط را براي شخم ايجاد مي كند به طوري كه لايه خاك درحين برگردان شدن از هم گسسته مي شود. شخم تابستانه در اراضي آيش در كنترل علف هاي هرز مؤثر بوده و در مديريت زراعي يك محصول نقش مهمي دارد. براي انجام عمليات شخم مطلوب، تنظيمات درست و تراز بودن گاوآهن باعث يكنواختي عمق شخم مي گردد. لازم به ذکر است در اراضی دیم و خشک استفاده از گاوآهن برگرداندار برای خاک ورزی توصیه نمی شود.
شخم با گاو آهن قلمي
حفظ بقاياي گياهي به مقدار كم در سطح خاك براي پايداري خاك ورزي به همراه خراش دادن لايه سطحي خاك براي خارج ساختن خاك از حالت پيوستگي به وسيله گاو آهن قلمي امكان پذير است. خاك ورزي هاي سطحي به وسيله گاو آهن قلمي باعث تسريع در خشك شدن لايه سطحي گرديده و درنتيجه تغيير رطوبت يكنواخت تري را در سطح خاك ايجاد كرده و زمان لازم براي عمليات ديسك وخردكردن كلوخه ها را كاهش مي دهد. از طرف ديگر بستر خاك نرم تري را در سطح خاك درست مي كند كه براي بذرهاي ريزي مانند كلزا مناسب بوده و باعث استقرار بهتر بذر و تسريع در جوانه زني مي گردد. اين شرايط در اراضي آبي مخصوصاً در هنگام بارندگي هاي پياپي پاييزه كه زمان عمليات شخم بعد از برداشت سويا و پنبه بسيار محدود مي شود بيشتر مشهود است.
ديسك :
براي خرد كردن و نرم كردن لايه شخم و آماده سازي بستر بذر و هم چنين مخلوط كردن كودهاي شيميايي با خاك از ديسك استفاده مي شود كلوخه هاي خاك در رطوبت 18 درصد بهتر از هم جدا شده و تعداد دفعات عمليات ديسك را كاهش مي دهد. استفاده از پره هاي كنگره اي در رديف جلوي ديسك در خرد كردن خاك تأثير بيشتري دارد. در اراضی دیم کم باران برای حفظ رطوبت خاک می توان به جای شخم از دیسک برای عملیات خاک ورزی استفاده کرد.
كاشت با خطي كار
براي كاشت غلات در اراضي آبي و به منظور آبياري در مراحل مختلف رشد استفاده از خطي كارهاي فاروئر دار منضم به ميله هاي پوشش دهنده بذر بهترين نتيجه را مي دهد. اين خطي كارها ضمن كاشت 4 رديف بذر بر روي پشته، شياري را بين هر 4 رديف ايجاد كرده و آب مورد نياز گياه از طريق آبياري در اين شيارها تأمين مي شود. در اراضي غير مسطح و ناهموار آبي كاشت گندم به وسيله خطي كارهاي معمولي صورت گرفته و در اراضی دیم، بر ضرورت کاشت با خطی کار عمیق کار تأکید مي گيرد. بدين منظور قبل از اقدام به كاشت بايد خطي كارها طبق ميزان بذر توصيه شده كاليبره شده و از دقت ريزش و سالم بودن قطعات آن اطمينان حاصل نمود و در طي كاشت به طور متناوب ريزش بذر از شيار بازكن ها را بازيد و گرفتگي احتمالي لوله هاي سقوط و شيار بازكن ها را بر طرف نمود.
كاشت با كمبينات :
تركيب ادوات خاك ورزي و كاشت براي تسريع در آماده سازي زمين و استقرار بذر در خاك به صورت ادوات تركيبي يكي از وسايلي است كه محدوديت زمان كشت در استان را كاهش داده و دستگاه هايي مانند كمبينات ها مخصوصاً در اراضي وسيع دشت و زمين هاي بزرگ مي تواند در جلوگيري از كاشت تأخيري گندم ، جو و كلزا تأثير مهمي داشته باشد. استفاده از سيكوتيلر در جلوي كارنده، ضمن بهم زدن خاك و خرد كردن كلوخ ها، بستر يكنواختي را آماده كرده و شيار بازكن هاي خطي كار، بذر را درخاك قرار مي دهد. بنابراين در زمان كمتري ، اراضي منطقه به زير كشت مي روند البته در خاك هاي بسيار مرطوب، نفوذ تيغه هاي دوار عمودي در خاك و بيرون آوردن گل و كلوخه هاي مرطوب، باعث عدم آماده سازي مطلوب بستر بذر گرديده و عمق كاشت را غير يكنواخت مي كند كه در اين مناطق توصيه نمي شود.
مصرف كودهای شيميائي :
براي مصرف كودهاي شيميائي بهتر است نسبت به تجزيه خاك اقدام نمود. برای این منظور از هر 10 هکتار مزرعه یک نمونه مرکب تهبه و حداکثر تا پانزدهم مهر ماه به آزماسشگاه های تجزیه خاک ارسال گردد تا نتیجه تجزیه فیزیکی و شیمیایی خاک تا پانزدهم آبان ماه اعلام گردد.
الف) كود ازته :
پويايي و تحرك بالاي ازت در خاك باعث شده كه زمان مصرف آن براي موفقيت در توليد دانه و پروتئين از اهميت ويژه اي برخوردار باشد بهترين زمان مصرف ازت نزديك به زمان حداكثر نياز مطابق با مراحل رشد گندم مي باشد مقدار كود ازته محاسبه شده را با درنظر گرفتن شرايط زير مي توان مصرف كرد :
- در خاك هاي سبك يك چهارم ازت قبل از كاشت ، يك چهارم در مرحله پنجه دهي، يك چهارم مرحله تشكيل ساقه و مابقي در مرحله گلدهي مصرف گردد.
در خاك هاي سنگين تر يك سوم ازت قبل از كاشت، يك سوم مرحله پنجه دهي و مابقي در مرحله ساقه رفتن مصرف شود.
در صورتی که کود مصرفی فسفاته از منبع فسفات آمونیم باشد نیازی به مصرف کود اوره در مرحله کاشت نمی باشد.
- در خاك هايي با هدايت الكتريكي(EC) بيش از 6 دسي زيمنس برتر بهتر است از كود اوره استفاده نمود.
كود فسفاته :
تمام كودهاي فسفاته بايستي قبل از كاشت مصرف گردد و به دليل تثبيت فسفر در خاك و عدم تحرك آن در مقايسه با كودهاي ازته بهتر است به صورت نواری و در زير بذر با فاصله 5 تا 10 سانتي متر قرار گيرد. به عبارت ديگر مصرف كودهاي فسفاته به صورت نواري نسبت به روش دستپاش از اولويت بيشتري برخوردار است. چنانچه اين روش به دليل عدم وجود تجهيزات كافي امكان پذير و عملي نباشد مي توان كود فسفاته را با شخم در عمق خاك قرارداد.
تمامي كودهاي پتاسيمي مورد نياز قبل از كاشت مصرف و زير خاك قرار داده مي شود. براي گندم مصرف سولفات پتاسيم يا كلريد پتاسيم ازنظر نوع كود تفاوت چنداني ندارد و مصرف سولفات پتاسيم در خاك هاي شور ارجحيت دارد.
كودهاي ريز مغذي نيز در صورت نياز بايستي قبل از كاشت مصرف شده و با شخم زير خاك شوند يا آنكه با غلظت سه درهزار در مراحل پنجه دهي كامل اوايل ساقه رفتن و حتي در مرحله گلدهي محلول پاشي شوند.
آبياري قبل از كاشت :
بطور كلي گندم داراي سه جزء اصلي است كه عملكرد كل را تشكيل مي دهند.
1- تعداد بوته در واحد سطح 2- تعداد دانه در خوشه 3- وزن دانه
براي افزايش عملكرد كل نياز است تا هركدام از سه جزء به نحو مطلوب مديريت شوند.
بخش اول يعني تعداد بوته در واحد سطح تحت تأثير آبياري قبل از كاشت و يا بلافاصله بعد از كاشت (ميزان و توزيع يكنواخت) قرار گرفته و باعث افزايش عملكرد مي شود.
تأمين رطوبت مطلوب گندم و(توسط باران يا آبياري) يكي از عوامل مؤثر در تعيين تعداد مناسب بوته درواحد سطح و حصول به عملكرد مطلوب است و به طور كلي نياز است تا عمق حدود 80 تا 100 سانتي متري خاك با آبياري (يا باران ) مرطوب شود خصوصاً در مناطق كم آب كه ممكن است كشاورزان در دوره هاي بعدي به آب دسترسي نداشته باشند از اهميت بيشتري برخوردار است.
بنابراين درمرحله اوليه (اولين آبياري) ازنظر زماني در تمام مناطق منتخب طرح آرماني ضروري است تا با تاريخ كاشت مناسب آن منطقه هماهنگ شود و مقدار آب مورد نياز به تفكيك مناطق انتخاب شده به شرح زير مي باشد.
ميزان آب مورد نياز در زمان كاشت به تفكيك مناطق مختلف استان
***
توجه شود كه مقادير مورد نياز يا به وسيله آبياري (درصورت عدم بارندگي) يا بوسيله باران تأمين مي شود. در صورت آبياري يكنواختي توزيع مقادير ارائه شده نيز اهميت خاصي دارد. به اين مفهوم كه بايد دقت شود همه نقاط مزرعه يكسان آبياري شود. براي برنامه ريزي آبياري در مراحل بعدي لازم است به همراه كاشت يا پس از آن با شيار بازكن به فواصل 60 سانتي متر در مزرعه شياريهاي آبياري به عمق تقريبي 20 سانتي متر وعرض 30 سانتي متر ايجاد شود بنابراين دراين شيوه آبياري داشتن شيب يكنواخت در مزرعه ضروري است . به عنوان يك راهنمايي كلي شيب هاي بالاي 2% براي روش آبياري سطحي توصيه نمي شود.
شيب در محدودة 105-10 درهزار مناسب هستند. درهرحال با افزايش شيب لازم است طول شيار يا نوار كمتر و دبي ورودي به شيار يا نوار هم كمتر درنظر گرفته شود. به عنوانيك راهنماي كلي و دستيابي سريع به اهداف طرح توصيه مي شود در زمين هاي با بافت سبك طول شيار يا نواد حدود 100 متر و درخاك هاي متوسط و سنگين تر حداقل 200 متر درنظر گرفته شود. براي تصميم گيري نهايي و تهيه دستورالعمل جهت دبي ورودي به شيار يا نوار، ابعاد مناسب درمراحل بعدي براي هرمنطقه نياز است، بافت خاك، شيب اراضي تعيين گردد.
درمناطقي كه امكان بالا آمدن سفره آب زيرزميني تا عمق حدود 60 سانتي متري بالاي خاك(خصوصاً در خاك هاي بابافت سنگين) به مدت طولاني وجود دارد، نياز است با زهكشي مناسب نسبت به پايين آوردن سطح تا حدود 100 سانتي متري اقدام نمايند.
ارقام توصیه شده :
لاین N-80-19 و ارقام آرتا (N-80-7)، درياا (N-78-14)، مغان (N-80-6) و تجن برای گندم آبی استان توصیه می شوند که مشخصات زراعی و مناطق مناسب برای کشت ارقام فوق به شرح ذیل می باشد.
مشخصات زراعي ارقام و لاينهاي گندم نان توصیه شده برای كشت در مناطق آبی استان گلستان
***
مناطق مناسب كاشت ارقام گندم نان در اراضی آبی استان گلستان:
لاین N-80-19 و ارقام آرتا (N-80-7)، درياا (N-78-14):
در شرايط آبی مناطق مختلف استان گلستان شامل بندر گز، كردكوی، گرگان، علی آباد، آزاد شهر، مينودشت، تنگراه و كلاله قابل کشت است.
رقم مغان (N-80-6):
در شرايط آبی مناطق شمالی استان گلستان که از بارندگی و رطوبت نسبی کمتری در مرحله گرده افشانی و قبل از برداشت برخوردارند و دارای آب آبياری مطمئن هستند شامل: مناطق شمالی گنبد، کاکا، علی آباد ، انبار الوم و آق قلا قابل کشت است.
رقم تجن :
در مناطق پر باران منطقه شامل كردكوی، گرگان، علی آباد، آزاد شهر، مينو دشت، تنگراه و كلاله قابل کشت است.
مشخصات زراعي ارقام و لاينهاي اصلاح شده گندم نان
مناطق مناسب كاشت ارقام دیم در استان گلستان:
زاگرس و كوهدشت:
در مناطق ديم كلاله و پيشكمر، كنبد، كاكا، آق قلا ، انبار الوم و بندر تركمن بخصوص، رقم كوهدشت به دليل تحمل به گرما در مناطقي كه علاوه بر تنش خشكي داراي گرماي آخر فصل نيز مي باشند توصيه مي گردد.
لاينA URWYT-82(11): مناسب مناطق ديم گميشان و بندر ترکمن، آق قلا، انبار الوم، شمال علی آباد، کاکا، گنبد و پيشکمر کلاله
لاين : Desconsido-7مناسب مناطق شمالی گنبد، پيشکمر کلاله و انبار الوم می باشد.
ميزان بذر مصرفي:
در صورت تهيه بستر مناسب بذر و رعايت تاريخ كاشت (بر اساس وزن هزار دانه و تراكم 350 بذر در متر مربع) و استفاده از خطي كارها میزان بذر مصرفی در واحد سطح مطابق با مقادير توصيه شده در جدول بالا مي باشد.در صورت عدم تهيه بستر مناسب بذر و تاخير در تاريخ کاشت به دليل خشکی يا بارندگی های مستمر، ميزان بذر مصرفي حداکثر تا 180 كيلو گرم در هكتار تو صيه مي گردد، ضمنا به ازای هر روز تاخير در کاشت از آخر آذر ماه مقدار 1000-700 گرم بذر، به ميزان بذر توصيه شده در جدول به ازای هر هکتار اضافه می گردد.
تاريخ كاشت مناسب :
تاريخ كاشت مناسب برای رقم تجن آذر ماه ،برای ارقام دریا(N-78-14) ، مغان(N-80-6) و N-80-19 اواسط آذر ماه و برای رقم آرتا(N-80-7) اوایل آذر ماه توصیه می شود.
ضد عفونی بذر :
ضدعفونی بذر در اراضی تحت کشت استان که آلودگی به بیماریهای خاک زاد و بذر زاد داشته و دارای بارندگی بالا می باشد از اهمیت بالائی برخوردار است. زیرا اهمیت کنترل افات و بیماریها نقش تعیین کننده ای در افزایش کمی و کیفی تولید ایفاء می نمایند. ضد عفونی بذر یکی از مهمترین و محوری ترین راه جهت افزایش تولید محسوب می شود. در همین راستا ، تولید و دستیابی به ارقام مقاوم ، استفاده از انواع و اقسام روشها ی زراعی و نهایتاٌ استفاده ازروشهای شیمیایی از جمله ضدعفونی بذر قسمتی از مدیریت کنترل بیماریها محسوب می شود.
روشهای مختلف ضد عفونی بذر :
1- ریختن بذر روی نایلون در سر مزرعه و دادن مقدار کمی رطوبت به آن و سپس اضافه کردن سم مورد نظر و به بهم زدن و مخلوط کردن سم با بذر گندم
2- استفاده از بشکه های ضد عفونی بذر
3- استفاده از دستگاههای و کارخانجات پیشرفته بوجاری و ضد عفونی بذر که عمدتاً به صورت محلول پاشی انجام می شود
سموم تماسی:
برای از بین بردن عوامل بیماریزای ئی در سطح بذر مستقر بوده یا توسط بذر حمل می شوند مانند کاپتان – تیرام و . . .
سموم سیستمیک:
سمومی هستند که برای از بین بردن عوامل بیماریزای داخل بذر مورد استفاده قرار می گیرند مانند کاربوکسین – دیویدند - بایتان – سومی 8 – ونسیت - ...
دوز سموم مورد استفاده در ضد عفونی بذر برای سم دیویدند، کاربوکسین تیرام(ویتاواکس) و سومی ایت 2 در هزار ، برای سم رئال 2/0 در هزار ( طبق توصیه شرکت سازنده ) توصیه می شود.
به میزان 15 گرم برای هر کیلوگرم بذر گندم بود.
کنترل علف های هرز :
استفاده از بذور گندم بوجاری شده عاری از علف هرز و هم جنین استفاده از علف کش پنتر در مزارع گندم به میزان 2-5/2 لیتر در هکتار بعد از کاشت و قبل از سبز شدن گندم به منظور کنترل توام علف های هرز گرامینه و پهن برگ توصیه می گردد.